Inlijsten: waar u op let

De meeste mensen kiezen een lijst op kleur. Dat is niet fout, maar het is de laatste van vier keuzes en niet de eerste. Daarvoor komen het materiaal, het profiel en de diepte, en die worden bepaald door het werk zelf.

Het materiaal

Hout

Massief hout of gefineerd hout is het klassieke lijstmateriaal en het meest veelzijdige. Het kan geschilderd, gebeitst, gelakt of blank gelaten worden, en het is in elke breedte en profielvorm te krijgen. Hout heeft daarnaast een eigenschap die bij grote formaten telt: het is stijf genoeg om een grote lijst haaks te houden.

De keerzijde is dat hout werkt bij wisselende luchtvochtigheid. In een ruimte met sterke schommelingen kan een grote houten lijst op termijn iets verlopen in de hoeken. Bij normaal binnenklimaat speelt dat nauwelijks.

Aluminium

Aluminium profielen zijn dun, strak en licht. Ze zijn de logische keuze bij foto's, grafiek en modern werk waar de lijst zich moet terugtrekken. Ze zijn bovendien maatvast en blijven ook bij grote formaten haaks.

Wat aluminium niet doet, is warmte toevoegen. Bij een klassiek werk of in een landelijk interieur oogt het snel technisch. Dat is geen bezwaar maar wel een keuze.

Kunststof

Kunststofprofielen zijn goedkoper en bootsen vaak hout na. Ze zijn bruikbaar voor werk zonder waarde en voor tijdelijke oplossingen. Bij grotere maten verliezen ze stijfheid, en de nabootsing van hout is bij daglicht vrijwel altijd te zien.

Sponningdiepte: de maat die vergeten wordt

De sponning is de gleuf aan de achterzijde waar het pakket in valt: glas, passe-partout, werk en achterwand. Dat pakket heeft dikte, en die dikte moet in de sponning passen zonder dat het werk tegen het glas komt.

Voor een eenvoudige inlijsting met glas, passe-partout en achterkarton volstaat een sponning van ongeveer een centimeter. Voor werk met een dubbele passe-partout, voor een dieper zwevend gemonteerd blad of voor een doek op spieraam is aanzienlijk meer nodig. Wie een mooi smal profiel kiest zonder naar de sponning te kijken, komt er bij het monteren achter dat het pakket er niet in past.

Bij werk op papier is er nog een reden om diepte te reserveren: papier mag het glas niet raken. Op de plek waar papier tegen glas ligt, kan bij temperatuurwisselingen condens ontstaan en dan plakt het blad vast. Een passe-partout houdt die afstand vanzelf; bij een inlijsting zonder passe-partout gebeurt dat met een afstandhouder in de sponning.

Wat het werk vraagt

De belangrijkste regel uit deze tabel: een doek op spieraam hoort niet achter glas. Een geschilderd doek moet kunnen ademen, en glas voegt niets toe behalve reflectie. Voor doeken is een baklijst de standaardoplossing, waarbij het doek met een smalle luchtspleet in de lijst zweeft.

Standaardmaat of maatwerk

Een standaardlijst is aanzienlijk goedkoper en voor veel situaties prima. Hij werkt wanneer het werk zelf een standaardmaat heeft, of wanneer het op papier zit met voldoende marge zodat een passe-partout de maat kan opvangen. Een blad van 30 bij 40 centimeter met een royale marge kan probleemloos in een lijst van 40 bij 50 met een passend uitgesneden passe-partout.

Maatwerk loont in vier gevallen: bij een afwijkend formaat dat niet met een passe-partout te overbruggen is, bij een werk met waarde waar zuurvrij materiaal en uv-werend glas nodig zijn, bij grote formaten waar stijfheid telt, en wanneer er meerdere werken in exact dezelfde lijst moeten voor een compositie.

Er is een tussenweg die vaak wordt vergeten: een standaardlijst met een op maat gesneden passe-partout. Dat is de goedkoopste manier om een afwijkend formaat netjes in te lijsten, en het resultaat is in negen van de tien gevallen niet van maatwerk te onderscheiden.

De achterzijde

Wat aan de achterkant zit, bepaalt hoe lang het werk goed blijft. Zuurvrij achterkarton in plaats van gewoon grijskarton voorkomt dat zuren in het karton het papier op termijn bruin kleuren. Een gesloten achterwand houdt stof en insecten buiten. En de ophanging hoort aan de achterzijde van de lijst te zitten, niet aan het glas of aan de achterwand.

Voor werk dat u wilt bewaren, is dit het onderdeel waarop u niet moet besparen. Zuurvrij materiaal kost weinig extra en is het verschil tussen een blad dat over twintig jaar nog is zoals u het kocht en een blad met een bruine rand precies daar waar het karton eraan lag.