Passe-partout en glas

Een passe-partout is een uitgesneden kartonnen kader tussen het werk en de lijst. Hij houdt het papier van het glas af, hij geeft het werk lucht, en hij vergroot het eindformaat zonder dat het werk zelf groter wordt. Dat laatste is vaak de reden dat hij wordt gebruikt.

Hoe breed

Er bestaat geen absolute regel, maar er zijn twee betrouwbare vuistregels. De eerste: de passe-partout is breder dan het lijstprofiel. Is de lijst drie centimeter breed en de passe-partout twee, dan gaan ze concurreren en oogt het geheel gedrongen.

De tweede: bij klein werk werkt een verhoudingsgewijs bredere passe-partout beter dan bij groot werk. Een tekening van 15 bij 20 centimeter komt tot zijn recht met een rand van zes tot acht centimeter, wat royaal lijkt maar het werk juist gewicht geeft. Bij een blad van 50 bij 70 is vijf tot zeven centimeter meestal genoeg; nog breder maakt het geheel onhandelbaar groot.

Een derde overweging is praktisch: de passe-partout kan de brug zijn naar een standaardlijstmaat. Wie een blad van 32 bij 44 heeft en het in een lijst van 50 bij 70 wil hangen, laat de passe-partout dat verschil opvangen. Dat scheelt de prijs van een maatlijst. Zie inlijsten.

Waarom de onderrand breder is

In de klassieke inlijsting is de onderrand van de passe-partout iets breder dan de bovenrand en de zijkanten, bijvoorbeeld zeven centimeter onder tegen zes rondom. Dat lijkt onlogisch maar het corrigeert een optisch effect: een geometrisch gecentreerd werk oogt in een lijst altijd iets te laag.

Die correctie heet het optisch midden. Ze is subtiel, en ze is precies het verschil tussen een inlijsting die klopt en een die u niet kunt aanwijzen waarom hij niet klopt. De verhouding is ongeveer één op tien: bij een rand van zes centimeter wordt de onderrand ruwweg zes en een halve tot zeven.

Bij moderne, strak gecentreerde inlijstingen wordt die correctie soms bewust weggelaten. Dat is een keuze, geen fout, maar het werkt alleen bij een symmetrisch werk en een smalle lijst.

De marge van het werk zichtbaar laten

Bij grafiek, zeefdruk en originele prenten is er een tweede reden om te kiezen hoe de passe-partout snijdt. Deze werken hebben vaak een witte marge met daarin de signering, de oplagenummering en soms een blinddruk. Die marge hoort bij het werk.

Er zijn dan twee manieren. De passe-partout kan de marge afdekken en alleen het beeld tonen, wat rustiger oogt. Of hij kan ruim om de marge heen vallen, zodat signering en nummering zichtbaar blijven; het blad wordt dan met zuurvrije hoekjes of scharnierstrookjes op de achterwand gemonteerd en zweeft binnen de opening. Voor werk met waarde is die tweede manier vrijwel altijd de juiste, omdat de signering onderdeel is van wat u bezit.

Zuurvrij, en waarom dat geen marketing is

Gewoon karton bevat lignine en zuren uit het productieproces. Die migreren langzaam in het papier waar het karton tegenaan ligt. Het resultaat is een bruine verkleuring die precies de vorm van de passe-partoutopening heeft, en die na twintig tot dertig jaar duidelijk zichtbaar wordt. De vlek zit in het papier en is niet te verwijderen.

Zuurvrij karton, ook wel museumkarton, is gemaakt van gezuiverde cellulose of van katoenvezel en bevat die zuren niet. Het kost enkele euro's meer per inlijsting. Voor een reproductie zonder waarde is dat onnodig; voor een origineel, een foto die u wilt bewaren of een werk met emotionele waarde is het de goedkoopste verzekering die er is.

Hetzelfde geldt voor de bevestiging van het werk. Plakband, dubbelzijdige tape en fotohoekjes uit de winkel laten na jaren lijmresten en verkleuring achter. Zuurvrije scharnierstrookjes of hoekjes zijn de correcte oplossing en zijn bovendien omkeerbaar: het werk kan er zonder schade weer uit.

Glassoorten

Twee praktische opmerkingen. Het oude, gematteerde antireflectieglas dat vroeger veel werd gebruikt, vermindert reflectie door het beeld te vertroebelen: het werk oogt er waziger door, zeker als er afstand tussen glas en werk zit. Modern ontspiegeld glas met een coating heeft dat nadeel niet.

En acrylaat is een goede keuze bij grote formaten, omdat het aanzienlijk lichter is dan glas en niet in scherven breekt. Het krast wel gemakkelijk en het is statisch, wat het ongeschikt maakt voor pastel en houtskool: die pigmenten laten los en trekken naar de plaat toe.