Kunst verlichten

Verlichting is het onderdeel dat het vaakst wordt overgeslagen en dat het meeste verschil maakt. Een middelmatig werk in goed licht oogt beter dan een goed werk in slecht licht. En omgekeerd is verkeerd licht de snelste manier om een werk op papier te beschadigen.

De hoek van dertig graden

De standaardhoek voor kunstverlichting is dertig graden ten opzichte van de verticaal, gemeten vanaf het hart van het werk. Die hoek is geen esthetische voorkeur maar een compromis tussen twee problemen.

Staat de lamp steiler, dus dichter bij het werk, dan valt het licht bijna loodrecht en worden textuur en penseelvoering platgeslagen. Bij een lijst met een diep profiel werpt de bovenrand bovendien een schaduw op de bovenkant van het werk.

Staat de lamp vlakker, dus verder weg, dan schijnt het licht in de richting van de kijker en ontstaat er reflectie op het glas, precies op ooghoogte. Bij dertig graden weerkaatst het glas het licht naar beneden, weg van het oog.

Praktisch: bij een plafondhoogte van 2,60 meter en een werk met het hart op 145 centimeter komt de lamp ongeveer zestig tot vijfenzeventig centimeter uit de wand. Bij een hogere ruimte wordt die afstand groter.

Hoeveel licht

Musea werken met strikte normen: vijftig lux voor werk op papier, textiel en aquarel, en tweehonderd lux voor olieverf en acryl. Thuis hoeft u niet te meten, maar de verhouding is bruikbaar. Werk op papier verdraagt aanzienlijk minder licht dan een doek, en de schade stapelt zich op: het is het totaal aan lichturen dat telt, niet de piek.

Dat betekent dat een spot die de hele dag brandt op een aquarel schadelijker is dan een fellere spot die drie uur per avond aan staat. Een schakelaar of een dimmer is voor werk op papier daarom een reële beschermingsmaatregel.

Kleurtemperatuur

Naast de kleurtemperatuur telt de kleurweergave-index, de Ra of CRI-waarde. Die geeft aan hoe volledig het spectrum van de lamp is. Onder de 90 vallen bepaalde kleuren, vooral diepe roden, merkbaar dof uit. Voor kunstverlichting kiest u een lamp met Ra 90 of hoger; dat staat op de verpakking en het scheelt meer dan een hogere lichtsterkte.

Belangrijk is dat één kleurtemperatuur in de ruimte wordt aangehouden. Een spot van 4000 kelvin naast een schemerlamp van 2700 kelvin geeft een zichtbaar kleurverschil op de wand, en het werk vangt dat verschil op.

Warmte en uv

Led is voor kunstverlichting de juiste keuze en dat heeft niets met energie te maken. Halogeen straalt warmte uit richting het werk en geeft uv-straling af; led doet dat vrijwel niet en geeft zijn warmte naar achteren af, weg van de wand.

Wat led niet oplost, is de schade door zichtbaar licht zelf. Ook zonder uv verbleken pigmenten langzaam, en bij aquarel en bij inkjetprints gaat dat sneller dan mensen denken. De combinatie van led, een dimmer of schakelaar, en uv-werend glas is voor werk op papier de complete oplossing. Zie passe-partout en glas.

Vier praktische opstellingen

• Inbouwspot in het plafond. De nette standaardoplossing bij een verlaagd plafond. Kies een richtbare spot, geen vaste, zodat de hoek klopt.
• Rails met spots. Flexibel en de logische keuze wanneer de wand van invulling verandert. Eén keer aanleggen, daarna eindeloos verschuiven.
• Lijstverlichting. Een armatuur op de lijst zelf. Fraai bij klassiek werk, maar de lichtverdeling is bovenaan altijd sterker dan onderaan; bij grote werken valt dat op.
• Indirect licht. Geen gerichte spot maar een helder verlichte ruimte. Voor werk op papier het meest conserverende scenario, al mist u het contrast van gerichte verlichting.